جواب فعالیت های درس ۳ تاریخ دوازدهم انسانی

جواب فعالیت های درس ۳ تاریخ دوازدهم انسانی

جواب پرسش های نمونه درس سوم تاریخ دوازدهم

جواب فعالیت های درس ۳ تاریخ دوازدهم انسانی

جواب پرسش های نمونه درس سوم تاریخ دوازدهم

گام به گام تاریخ دوازدهم انسانی / درس ۳: سیاست و حکومت در عصر قاجار

جواب فعالیت ۱ صفحه ۳۲ تاریخ دوازدهم

بحث و گفت‌وگو
با راهنمایی دبیر و با توجه به مطالبی که در درس ۲ خوانده‌اید، درباره تأثیر وقوع انقلاب‌های سیاسی و صنعتی در کشورهای اروپایی (قرن ۱۸ م) بر روابط آن کشورها با ایران در دوره قاجار بحث و گفت‌وگو کنید.
پاسخ: در جامعه ایران عصر قاجار سه شیوه زندگی شهری، روستایی و عشایری متداول بود و گروه های اجتماعی متعددی مانند اصناف، روحانیون، قشر روشنفکر و تحصیل کرده فعالیت می کردند. شناخت گروه های اجتماعی دوره قاجار به فهم تاریخی این دوره برای:
۱- شناخت میزان تاثیرگذاری گروه های اجتماعی در جامعه
۲- شناخت ارتباط گروه های اجتماعی با یکدیگر
۳- شناخت نقش و تاثیر گروه ها ی اجتماعی در وقوع انقلاب مشروطه
۴- میزان نفوذ دولت های خارجی در میان این گروه ها در راستای حفظ منافع خود، کمک می کند.

جواب فعالیت ۲ صفحه ۳۵ تاریخ دوازدهم

بررسی شواهد و مدارک
وصف قائم مقام فراهانی را از زبان یکی از شاهزادگان قاجاری بخوانید و به پرسش‌های مربوط به آن پاسخ دهید.
«از عهد کیومرث که بنای سلطنت در ایران شد، چنان وزیری با تدبیر و دستوری بی‌نظیر به نظر ارباب بصیرت نرسیده. الحق که از جمیع علوم و کمالات آراسته، در علم عربیت و حکمت الهی استاد و در علوم ریاضی رایض میدان بلاغت و استحضار… اشعار دَری و تازیش دُرّ شاهوار… باری با وجود کثرت مشاغل نهایت غرابت را دارد که شخصی به این قسم بتواند از هر علمی از علوم با بهره باشد … از هنگام حرکت محمدشاه از آذربایجان تا پنج ماه توقف در دارالخلافه طهران، قائم‌مقام به اقتدار گذرانیده، به طریقی که احدی بدون اذن وی قدرت رفتن خدمت شاه را نداشته و محمدشاه بدون اذن او دیناری به کسی نداده، چنانچه اگر هم مایل به بخشش بود هرآینه موجب ملامت قائم‌مقام می‌گردید. در این موارد که گرفت و گیر قائم‌مقام از حد اعتدال گذشت، جمعی دوستان بدو گفتند که این قدر بر پادشاه تنگ گرفتن و غدغن نمودن که هیچ کس نزد او آمد و رفت نکند و پادشاه معاشرت با احدی ننماید، درست نیست، عاقبت به تو کم مرحمت خواهد شد. در جواب گفته بود که این امور سلطنت را پادشاه درست مطلع نیست؛ چون که اول دولت است، می‌ترسم غافل شوم و غفلتی به هم رسد و کارهای پخته خام گردد. دلم به جهت زحمت‌های خودم خواهد سوخت» (سفرنامه رضاقلی میرزا نوه فتحعلی‌شاه، ص ۳۱-۳۲).

۱- با توجه به اینکه قائم‌مقام برای به سلطنت رساندن محمد شاه، پدر رضاقلی میرزا را از میان برداشت، آیا نویسنده انصاف را درباره او رعایت کرده است؟
پاسخ: بله نویسنده بدون غرض نوشته و اقتدار قائم مقام را مورد تعریف و تمجید قرار داده است.

۲- قضاوت و تحلیل شما از اقدام قائم‌مقام در ممانعت از دخالت ناروای شاه، حرم‌سرا و درباریان در اداره امور کشور چیست؟
پاسخ: ورود بی رویه کالاهای خارجی به ایران باعث شد که اقتصاد سنتی ایران به دلیل عدم حمایت دولت از تولید کنندگان توان رقابت با کالاهای متنوع خارجی که وارد بازار ایران می شد را نداشته باشد که این امر ورشکستگی صنایع ایران را به دنبال داشت

جواب کاوش خارج از کلاس صفحه ۳۷ تاریخ دوازدهم

با راهنمایی دبیر، بخشی از سفرنامه‌های ناصرالدین‌شاه به فرنگستان را انتخاب و گزارشی از خاطرات و بازدیدهای او در یک صفحه تهیه کنید.
پاسخ: مواردی شامل زمان و نحوه سفر شاه به خارج و همراهانش، مکان‌ها و ساختمان‌هایی که مورد بازدید شاه و همراهانش قرار گرفت، دیدار با شخصیت‌های سیاسی و صاحب‌منصبان نظامی کشورهای اروپایی، مواردی بود که در این مسافرت‌ها مورد نظر شاه قرار گرفت.

جواب فعالیت ۳ صفحه ۳۹ تاریخ دوازدهم

بررسی شواهد و مدارک
توضیح مورگان شوستر آمریکایی درباره نحوه عملکرد مستوفیان را بخوانید و اشکالات نظام مالیاتی را از آن استنباط و استخراج کنید.
«از نسل‌ها و ازمنه سالفه مردمانی در ایران می‌باشند که آنها را مستوفی می‌خوانند. پیشه و شغل اکثر آنها ارثی است که از پدر به پسر رسیده است. آنها از وضع این کتابچه‌ها [کتابچه‌های میزان مالیات هر منطقه] مسبوق و از طریقه پیچیده و درهمی که مالیات هر محل به وسیله آن حساب یا وصول می‌شود، مطلع بودند. هر یکی از پیشکاران یا مأمورینِ جزء، کتابچه‌های مالیاتی نقاط ابواب‌جمعی خودشان را ملکِ طِلق خود می‌دانست، نه متعلق به دولت، اگر کسی می‌خواست از تفصیل آن کتابچه‌ها مسبوق شود، یا بداند که مالیات هر محل چقدر وصول شده و چقدر آن را برای خود ذخیره و پس نهاد نموده‌اند، مستوفیان مزبور متغیر و غضبناک می‌شدند» (شوستر، اختناق ایران، ص ۳۴۱).
پاسخ: برابر با توضیحات مورگان شوستر اشکاالت نظام مالیاتی و عملکرد مستوفیان عبارتند از:
۱-موروثی(ارثی) بودن شغل مستوفیان
۲- عدم نظارت بر کار و عملکرد مستوفیان
۳- عدم شفافیت دفاتر مالیاتی
۴- فساد دامنه اداری که در امور مالی وجود داشت
-۵- ماموران مالیه(مستوفیان) به کسی گزارش نمی دادند
۶- مستوفیان دفاتر مالیاتی را انحصاری می دانستند.

جواب فعالیت ۴ صفحه ۴۱ تاریخ دوازدهم

بحث و گفت‌وگو
با توجه به این سخن ناصرالدین‌شاه که «… نه قشونی داریم و نه مهمات قشونی» و این گفته میرزا علی‌خان امین‌الدوله که «ایران قشون منظم آبرومند می‌خواهد. ایران باید معابرش منظم باشد. هر ساعت سفارت‌خان های مراسله بالا بلند به وزارت خارجه نفرستد که فلان ایل در فلان راه مال‌التجاره تبعه مرا سرقت کرد» (امین‌الدوله، خاطرات سیاسی، ص ۶۹ و ۲۵۸ )، در باره تأثیرات و پیامدهای داخلی و خارجی فقدان ارتش حرف‌های و ثابت در دوره قاجار بحث و گفت‌وگو کنید.
پیامد داخلی: ناتوانی دولت مرکزی در سرکوب شورش ها و راهزنی های ایلات و عشایر و برقراری نظم و امنیت در مناطق مختلف کشور
پیامد خارجی: باعث نفوذ سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی در ایران شد که نتیجه آن اخذ امتیازات مختلف اقتصادی و جدایی مناطق زیادی از ایران شد.

جواب فعالیت ۵ صفحه ۴۳ تاریخ دوازدهم

فکر کنیم و پاسخ دهیم
۱- با راهنمایی دبیر و با توجه به مطالبی که در درس‌های ۲ و ۳ خواندید، با یکدیگر همفکری کنید و دلایل شکست ایران از روسیه را در چارچوب محورهای مشخص شده زیر بیان کنید.
الف) نظامی: ضعف نظامی و تجهیزاتی ایران و نداشتن تاکتیک‌های درست جنگی در مقابل توان نظامی و تجهیزاتی نوین روس‌ها و ناآگاهی آنها از تحولات نظامی این کشور.
ب) سیاسی: ناتوانی فتحعلی‌شاه در تأمین تدارکات سپاه، بی‌کفایتی و سستی برخی از فرماندهان مانند آصف‌الدوله
پ) اقتصادی: ضعف اقتصاد سنتی ایران که توان پرداخت هزینه‌های سنگین لشکر ایران در مقابل نیروی مهاجم را نداشت.
ت) مناسبات خارجی: عهدشکنی‌های فرانسویان پس از قرار داد فین‌کناشتاین؛ ناپلئون فرانسوی بر خلاف تعهداتش به ایران در نبرد با روسیه کمکی نکرد و دست دوستی به سمت روس‌ها دراز کرد. همچنین به عهدی‌های انگلیسی‌ها در کمک به ایران در مقابل روس‌ها، عامل دیگری در شکست ایران از روس‌ها می‌باشد.

۲- به نقشه سرزمین‌های جدا شده از ایران در دوره قاجار نگاه کنید. چرا با اینکه سرزمین‌های جدا شده از ایران در معاهده گلداسمیت، پاریس و آخال بسیار وسیع است، دو معاهده ترکمانچای و گلستان بیشتر در ذهن مردم ایران، قبیح و ماندگار شده است؟
پاسخ: بیش از حد تکیه کردن به قول و قرار های دو کشور انگلیس و فرانسه که نتیجه ای بجز نفوذ آنها به ویژه انگلیسی ها و شکست در جنگ با روسیه نداشت

جواب فعالیت ۶ صفحه ۴۳ تاریخ دوازدهم

تحلیل و قضاوت
پاسخ ناصرالدین‌شاه را به اعتراض دولت انگلستان به امضای قرارداد آخال توسط ایران بخوانید و تحلیل و قضاوت خود را درباره سیاست و کشورداری ناصرالدین‌شاه و موقعیت بین‌المللی حکومت قاجار بیان کنید.
«باید جواب نوشت: ما چیزی به روس ندادیم. شما که انگلیس هستید در این فقره داده‌اید. اگر از اول روس را از این همه پیش آمدن به سمت آخال و ترکمان رسما و قویا مانع می‌شدید، البته روس‌ها میدان جولان بازی خودشان را کمتر می‌کردند، بلکه هیچ نمی‌توانستند داخل شوند. وقتی که مثل شما دولتی قوی نتواند سد راه و خیال روس‌ها را بکند، ما به طریق اولی نمی‌توانیم. روس آمد آخال را گرفت؛ ما چه می‌کردیم؟ بعد گفت سرحد طبیعی خراسان و ترکمان را باید معلوم بکنید و قرار بدهید؛ ما چه می‌کردیم اگر قبول نمی‌کردیم؟ به رضایت خودش همان‌طور که آخال را تصرف کرد، حد طبیعی ترکمان را هم با خراسان به زور تصرف می‌کرد. آن وقت آیا ما باید با روس‌ها جنگ کنیم، آیا شما به ما امداد قشونی و پولی و اسلحه می‌کردید یا نه؟»
(نورائی، گفت‌وگوی ملکم‌خان با لرد سالیسبوری، بررسی‌های تاریخی، ص ۱۵۳-۱۵۴).
پاسخ: دولت قاجاربه دلیل ضعف و موضع منفعلی که داشت در مواجهه با دولت های قدرتمند روسیه و انگلستان سردرگم بود، به طوری که ناصرالدین شاه به دلیل بد قولی انگلیسی ها در کمک مالی و نظامی به سپاه ایران به ضعف نظامی ایران در مواجهه با روسها اشاره می کند.

جواب فعالیت ۷ صفحه ۴۴ تاریخ دوازدهم

بررسی شواهد و مدارک
مفاد عهدنامه‌های مجمل و مفصل را که دبیر در اختیار شما قرار می‌دهد، بخوانید و ضمن استخراج، تلخیص و مقایسه تعهدات ایران و انگلستان، با توجه به محتوای درس، موارد نقض این تعهدات توسط طرفین را مشخص کنید.
پاسخ: انگلستان در عهدنامه مجمل به ایران تعهد داده بود که: حاکمیت ایران بر خلیج فارس به رسمیت می شناسد، کشتی های انگلیسی فقط از مناطقی که دولت ایران مشخص کرده عبور کنند. در عهدنامه مفصل(که شرح مفصل تر بر عهدنامه مجمل بود) دولت انگلستان متعهد شد:
به ایران در هنگام تعرض یک کشور اروپایی کمک نظامی یا مالی کند، کمک نکردن به شاهزادگانی که علیه تاج و تخت قیام می کنند ،اگر جنگی میان ایران و افغانستان رخ داد انگلستان مداخله ننماید و آن را موضوع داخلی ایران به حساب آورد، در عوض انگلستان از ایران تضمین می خواست تا با کشورهایی که دشمن انگلستان محسوب می شوند پیمان نبندد و از این کشورها نیروی نظامی استخدام نکند، اجازه ندهد رقیبان انگلستان ( مانند فرانسه) از ایران برای حمله به هند مستعمره انگلستان استفاده کنند. ایران سعی نمود تمام مفاد قرارداد را به اجرا درآورد مثلا رابطه خود با فرانسه که رقیب انگلستان بود را قطع نمود ولی در مقابل انگلستان مفاد قرارداد را زیر پا گذاشت

جواب پرسش های نمونه صفحه ۴۶ تاریخ دوازدهم

۱- شرایط سیاسی – نظامی ایران با روسیه و انگلستان در عصر قاجار چه تفاو‌ت‌های اساسی داشت؟
پاسخ: کشورهای اروپایی پس از گذراندن تحولات بزرگ سیاسی – اقتصادی مانند انواع انقلاب‌ها به خصوص انقلاب صنعتی به کشورهای قدرتمند تبدیل شدند و به سلاح‌ها روش‌های جدید نظامی دست یافتند. در نقاط مختلف جهان حضور نظامی، سیاسی و اقتصادی پیدا کردند، در حالی که کشور ایران هنوز ساختار کهن نظامی و سیاسی خود را حفظ کرده بود و نسبت به ارتش و سلاح‌های مدرن اروپایی، متکی به سپاه ایلیاتی و سنتی خود بود و از هرگونه اصلاحاتی در ساختارهای سیاسی و نظامی ناتوان بود در نتیجه مورد شکست‌های سنگین نظامی واقع شد و امتیازات زیادی را به نفع روس‌ها و انگلیسی‌ها از دست داد.

۲- چرا شاهان قاجار قادر به اعمال کامل قدرت استبدادی خود نبودند؟
پاسخ: – نداشتن ابزارهای لازم مانند نظام اداری کارآمد و ارتش ثابت حرفه‌ای برای اعمال قدرت
– نفوذ اجتماعی و دینی روحانیت و مراجع شیعه
– قدرت سیاسی و نظامی ایلات
– وجود قدرت‌های استعمارگر در ایران

۳- به نظر شما، مهم‌ترین آثار و پیامدهای زیانبار عهدنامه ترکمانچای چه بود؟
پاسخ: معاهده ترکمانچای نیز متعهد گردید که مبلغ ۵ میلیون تومان غرامت به دولت روسیه بپردازد و به اتباع آن کشور نیز حق مصونیت قضایی (کاپیتولاسیون) بدهد

۴- ایران در دوره قاجار از چه جهاتی برای انگلستان اهمیت داشت؟
پاسخ: ۱- نفوذ در ایران برای جلوگیری از گشترش نفوذ روسیه و فرانسه در ایران
۲- ایجاد منطقه حائل باری جلوگیری از حملات روسیه و فرانسه از طریق ایران به هند
۳- دستیابی به بازارهای ایران بخاطر انقلاب صنعتی در آن کشور ،از طریق بستن قراردادهای تجاری

۵- علت اساسی توجه فرانسه به ایران در زمان ناپلئون چه بود؟ چرا روابط ایران و فرانسه در زمان فتحعلی‌شاه به شکست انجامید؟
پاسخ: – چون ایران مناسب‌ترین راه برای دستیابی ناپلئون به هند و شکست انگلستان در این مستعمره‌اش بود.
– به دلیل عهدشکنی فرانسوی‌ها؛ چون ناپلئون اندکی بعد از قرار داد، تمام تعهدات خود در پیمان با ایران را زیر پاگذاشت و با روسیه صلح کرد؛ هیئت نظامی فرانسوی‌ها را از ایران فراخواند و حکومت قاجار را در مقابل روس‌ها تنها گذاشت.

۶- منابع مورد استناد در این درس را استخراج و فهرست کنید.
پاسخ: عکس‌های تاریخی از دوره قاجاریه، دانشنامه جهان اسلام، سفرنامه رضاقلی‌میرزا، روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه، کتاب اختناق ایران از مورگان شوستر آمریکایی، کتاب تاریخ ایران مدرن نوشته آبراهامیان، خاطرات سیاسی امین‌الدوله، بررسی‌های تاریخی بخش گفت‌وگوی ملکم‌خان با لردسالیسبوری.

برای مشاهده سوالات و گام به گام کتاب‌های درسی خود، کافی است نام درس یا شماره صفحه مورد نظر را همراه با عبارت "همیار" در گوگل جستجو کنید.