جواب خود ارزیابی درس ۵ علوم و فنون یازدهم؛ صفحه ۴۶ تا ۵۰

خود ارزیابی درس ۵ علوم و فنون یازدهم؛ صفحه ۴۶ تا ۵۰

گام به گام درس پنجم علوم و فنون ادبی یازدهم انسانی

خود ارزیابی درس ۵ علوم و فنون یازدهم؛ صفحه ۴۶ تا ۵۰

گام به گام درس پنجم علوم و فنون ادبی یازدهم انسانی

گام به گام علوم و فنون یازدهم / درس ۵: پایه های آوایی همسان (۱)

خود ارزیابی صفحه ۴۶ علوم فنون یازدهم

۱- برای هر یک از موارد زیر؛ نمونه وزن واژه‌ٔ مناسب بنویسید و نشانه‌های هجایی آن را مشخص کنید:

مونه وزن واژه نشانه‌های هجایی
کبوتر فعولن U – –
می‌نوشتم فاعلاتن – U – –
دریادلان مستفعلن – – U –
نمی‌دانم مفاعیلن U – – –
دری بگشا مفاعیلن U – – –
بامدادی فاعلاتن – U – –
با ادبان مفتعلن – U U –
کجایی فعولن U – –

۲- بیت‌های زیر را متناسب با پایه‌های آوایی تفکیک کنید، سپس وزن آنها را بنویسید.

× جهت مطالعه بیشتر نشانه های هجایی را هم اضافه کردیم × 

الف) به گیتی هر کجا درد دلی بود *** به هم کردند و عشقش نام کردند
فخرالدین عراقی

پایه‌های آوایی ب گی تی هَر کُ جا دَر دِ دِ لی بود
بِ هَم کرَ دَن دُ عِش قَش نا م کرَ دَند
وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
نشانه های هجایی
– U – – – U – – U – –

خود ارزیابی صفحه ۴۷ علوم فنون یازدهم

ب) چه خوش صید دلم کردی بنازم چشم مستت را ***  که کس آهوی وحشی را از این بهتر نمی‌گیرد
حافظ

پایه‌های آوایی چِ خُش صی دِ دِ لم کَردی بِ نا زَم چَش مِ مَس تَت را
کِ کس آ هو یِ وح شی را اَ زین بِه ترَ نِ می گی رَد
وزن واژه مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
نشانه های هجایی
U – – – U – – – U – – – U – – –

پ) تا نگردی بی خبر از جسم و جان ***  کی خبر یابی ز جانان یک زمان
عطّار

پایه‌های آوایی تا نَ گرَ دی بی خَ بَر از جِس مُ جان
کی خَ بَر یا بی زِ جا نان یِک زَ مان
وزن واژه فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
نشانه های هجایی
– U – – – U – – – U –

۳- بیت‌های زیر را متناسب با پایه‌های آوایی تفکیک کنید، سپس نشانه‌‌های هجایی هر یک را در خانه‌ها قراردهید.
الف) چه غم دیوار امّت را که دارد چون تو پشتیبان *** چه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان
سعدی

پایه‌های آوایی چ غَم دی وا رِ اُم مَت را کِ دا رَد چُن تُ پُش تی بان
چِ با کَز مو ج بَح ران را کِ با شَد نو ح کِش تی بان
نشانه‌های هجایی U – – – U – – – U – – – U –

خود ارزیابی صفحه ۴۸ علوم فنون یازدهم

ب) هر آن دل را که سوزی نیست، دل نیست *** دل افسرده غیر از آب و گل نیست
وحشی بافقی

پایه‌های آوایی هَ ران دِل را کِ سو زی نی ست دِل نیست
دِ لِ اَف سُر دِ غی رَز آ بُ گِل نیست
نشانه‌های هجایی U – – – U – – – U – –

پ) سینه مالامال درد است ای دریغا مرهمی *** دل ز تنهایی به جان آمد خدا را همدمی

حافظ

پایه‌های آوایی سی نِ ما لا ما ل دَر دَس تِیْ د ری غا مَر هَ می
دل ز تن ها یی ب جا نا مد خ دا را هم د می
نشانه‌های هجایی – U – – – U – – – U – – – U –

ت) ز حسرت بر سر و بر رو، همی زد *** به سانِ فاخته کوکو همی زد
فدایی مازندرانی

پایه‌های آوایی ز حَس رَت بَر سَ رُ بَر رو هَ می زد
ب سا ن فا خ ت کو کو ه می زد
نشانه‌های هجایی U – – – U – – – U – – –

خود ارزیابی صفحه ۴۹ علوم فنون یازدهم

۴- بیت‌های زیر را متناسب با پایه‌های آوایی تفکیک کنید،سپس وزن و نشانه‌های هجایی آن را بنویسید .

الف) سحرگه بلبلی آواز می‌کرد *** همی نالید و با گل راز می‌کرد
سلمان ساوجی

پایه‌های آوایی سَ حرَ گَه بُل بُ لی آ وا ز می کَرد
هَ می نا لی دُ با گُل را ز می کَرد
وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعی
نشانه‌های هجایی U – – – U – – – U –

ب) ما به غم خو کرده‌ایم ای دوست ما را غم فرست *** تحفه‌ای کز غم فرستی نزد ما هر دم فرست
خاقانی

پایه‌های آوایی ما بِ غَم خو کَر دِ ای مِی دو ست ما را غَم فِ رِست
تُح فِ ای کزَ غَم فِ رسِ تی نزَ دِ ما هر دم فِ رست
وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
نشانه‌های هجایی – U – – – U – – – U – – – U –

خود ارزیابی صفحه ۵۰ علوم فنون یازدهم

پ) خوشا از نی خوشا از سر سرودن *** خوشا نی نامه‌ای دیگر سرودن
قیصر امین‌پور

پایه‌های آوایی خُ شا اَز نی خُ شا اَز سَر سُ رو دَن
خُ شا نی نا مِ اِی دی گَر سُ رو دن
وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعی
نشانه‌های هجایی U – – – U – – – U – –

ت) عزیزا کاسه چشمم سرایت *** میان هردو چشمم جای پایت
باباطاهر

پایه‌های آوایی عَ زی زا کا سِ یِ چِش مَم سَ را یَت
مِ یو نِ هر دُ چِش مَم جا یِ پا یَت
وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعی
نشانه‌های هجایی U – – – U – – – U – –

۵- ابیات زیر را بخوانید و به پرسش‌ها پاسخ دهید:
ز دو دیده خون فشانم ز غمت شب جدایی ***  چه کنم که هست این‌ها گل باغ آشنایی
درِ گلسِتان چشمم ز چه رو همیشه باز ا‌ست؟ *** به امید آن که شاید تو به چشم من درآیی 
سرِ برگ گل ندارم، ز چه رو روم به گلشن؟ *** که شنیده‌ام ز گل‌ها همه بوی بی وفایی
فخرالدّین عراقی
الف) ویژگی‌های ادبی سبک عراقی را در آن بیابید.
جواب: قالب شعر غزل است که در سبک عراقی بسیار پر بسامد است و از ویژگی‌های بارز این سبک محسوب می‌شود. شاعر در این ابیات به مفهومی عاشقانه پرداخته و با بهره‌گیری از آرایه‌ٔ تشبیه، زیبایی سخن خود را غنا بخشیده است. تشبیهاتی چون: «باغ آشنایی»، «گلستان چشم» و تشبیه «اشک خونین» به «گل». زبان شعر روان ساده است که زیور آرایه‌های ادبی آراسته شده است.

ب) دو مورد از ویژگی‌های فکری ابیات را بنویسید.
جواب: شعر بازگو کننده افکار و اندیشه های عارفانه عراقی، شاعر معروف قرن هفتم است. وی از جمله عرفای این قرن به شمار میآید و آثار  رفانیاش در دو حوزه غنایی و تعلیمی معروفند. در این غزل نیز، میل و نیاز به وصل حق، عارف را به راز و نیاز عاشقانه وا داشته است. همچنین، مفاهیم مندرج در شعر، نشان دهنده اهمیت دادن شعرای سبک عراقی به پالایش روح و روان دارد: او برای وصل باید اشک بریزد و هجران را تاب بیاورد، زیرا این هجران الزمه رسیدن به وصل است. (ستایش ز عشق، فراق، باور به قضا و قدر، بیان بیوفایی معشوق، غم گرایی)

برای مشاهده سوالات و گام به گام کتاب‌های درسی خود، کافی است نام درس یا شماره صفحه مورد نظر را همراه با عبارت "همیار" در گوگل جستجو کنید.